(geen) Automatismen bij autisme

Automatismen zijn ideaal. Wanneer je naar je werk rijdt, op de fiets of in de auto, en je realiseert je, als je aankomt, dat je eigenlijk geen herinnering hebt van je ritje, betekent dat dat je alles op de automatische piloot hebt gedaan. Je hebt geen enkele beslissing bewust hoeven te nemen. Dat schept ruimte, want beslissingen kosten energie en hersencapaciteit.

Wanneer je, op je werk aangekomen, over de gang loopt en collega’s groet, met een van hen een praatje maakt, en dan achter je bureau gaat zitten, kun je dat allemaal ook volledig op de automatische piloot doen. Je houdt al je energie over voor je werk.

Tenzij je autistisch bent…

Uurwerk uit de Mathematisch-Physikalischer Salon in Dresden

Automatismen en autisme gaan niet samen: op vrijwel geen enkel gebied kun je, wanneer je autistisch bent, gebruik maken van een automatische piloot.

Wanneer je autistisch bent, en je gaat achter je bureau zitten op hetzelfde moment als je neurotypische collega, heb je dus al een ochtend vol bewuste beslissingen achter de rug.

Sociaal

De meeste mensen weten wel dat autisme vaak betekent dat iemand onhandig is op sociaal gebied. Soms blijven ze toch het gevoel hebben dat autisten `gewoon horkerig en egoïstisch’ zijn. Wanneer die mensen beseffen dat je geen automatismen hebt, als je autistisch bent, kunnen ze misschien leren aanvoelen dat het echt geen egoïsme of horkerigheid is.

In sociale situaties varen mensen in hoge mate op hun automatische piloot. Je hoeft niet meer te bedenken of je iemand een hand geeft, of een zoen, of niets doet. Je hoeft niet te bedenken wat je zegt als iemand je vraagt hoe het met je gaat. Is het de bedoeling dat je daar serieus op in gaat of moet je gewoon `goed’ zeggen? Je weet gewoon wat je in elke situatie kunt doen.

Zonder al die automatismen, moet je in elke situatie opnieuw beslissen wat te doen. Je kijkt af wat anderen doen, en past je daaraan aan. Als er geen anderen zijn om van af te kijken wordt het nog moeilijker.

Elke situatie is als het ware nieuw voor je. In elke situatie moet je het doen met je verstand: er is geen intuïtie om blind op te varen.

Ook de gewoonste dingen

Als het gebrek aan automatismen alleen over sociale situaties zou gaan, zou het nog te doen zijn, maar helaas is dat niet het geval.

Ik merk dat aan mezelf, tijdens mijn ochtendritueel. Elke ochtend zet ik twee koppen espresso met citroen. Je zou zeggen dat de handelingen die ik daarvoor moet doen na al die jaren automatisch zouden gaan, maar dat is helaas niet zo: vrijwel elke keer doe ik wel iets `verkeerd’: ik vergeet het kopje warm te maken, of ik zet het apparaat uit in plaats van de `koffiezetknop’ te gebruiken, enzovoort. Op dezelfde manier vergeet ik vaak m’n telefoon mee te nemen, of m’n portomonnee, of m’n toegangspasje.

Over al dat soort zaken moet ik steeds bewust nadenken om niets te vergeten, of niets verkeerd te doen.

Zo komt het ook, heb ik het idee, dat Ernst altijd weer z’n motorsleutels kwijt is. We hebben een kastje, direct achter de voordeur, waarin we de sleutels hangen. Maar dat is geen automatisme geworden. Als hij thuiskomt is hij vaak met duizendenéén dingen bezig, in z’n hoofd, en de sleutels worden dan op een willekeurige plek neergelegd.

De consequenties

Motor zonder ABS, traction control, of elektronische ontsteking

Aan de ene kant is het mooi, wanneer je in je leven vrijwel geen automatismen opbouwt. Het betekent dat je elke beslissing bewust neemt. Het betekent dus ook, dat je je leven veel meer bewust meemaakt. Voor jou is je woon-werkverkeer route geen `blank gat’: elke dag maak je dat ritje bewust mee.

Aan de andere kant betekent het dat je leven veel vermoeiender is dan het leven van andere mensen. Elke beslissing die je neemt kost energie. Je verbruikt je energie dus voor dingen die anderen geen enkele energie kosten.

De consequentie is daarom dat je, wanneer je autistisch bent, structureel (veel) minder energie hebt dan andere mensen. Dat is erg lastig.

In de eerste plaats is het lastig voor jezelf, vooral omdat je je vaak niet realiseert hoe het komt. Je meet jezelf dan af aan anderen, eist van jezelf dat je net zoveel hooi op je vork kunt nemen als anderen, en gaat steeds opnieuw ten onder: je wordt ziek of krijgt een burnout, en je begrijpt maar niet hoe dat komt.

In de tweede plaats is het ook lastig voor je partner en je kinderen, en anderen om je heen: die merken steeds opnieuw dat je weinig energie hebt, en zullen vaak denken dat je geen energie voor ze over hebt, dat je niet genoeg om ze geeft.

Oplossing?

Een oplossing is er helaas niet. De enige manier om er mee om te gaan, is accepteren dat het zo is. Als je autistisch bent, moet je je leven eigenlijk langzamer leven dan anderen. Er zit niets anders op.

5 gedachten over “(geen) Automatismen bij autisme

  1. Ik herken absoluut niet wat je schrijft.
    In een gezin met twee jonge kinderen die naar school gaan en een drukke baan met veel sociale interactie (salesfunctie in de IT) drijf ik juist op vaste patronen.
    Sinds vorige week heeft mijn vrouw een nieuwe baan na een behoorlijke tijd thuisgezeten te hebben. Dit vergt veel aanpassingen in de planning (die we uitvoerig vantevoren doornemen), maar na één of twee weken is er een patroon en verloopt het best soepel. Het is juist wanneer er iets onverwachts gebeurt dat er zand in de motor komt en ik goed na moet denken (of overleggen) over hoe dit aangepakt moet worden. Dit kost juist energie. Vandaar dat we een soort ‘templates’ afspreken (een maandag template, een dinsdag template (zwemles), …).
    Autorijden is juist een automatisme. Natuurlijk moet ik opletten dat ik rechtdoor rijd naar een Business Partner of klant in plaats van de afslag te nemen die ik normaliter neem wanneer ik van kantoor naar huis ga, maar dat lijkt me weinig met Autisme van doen te hebben. Eerder met automatisme.
    Groeten, Robert

    • En heb je niet het idee dat je echt moet nadenken om die vaste patronen aan te houden?
      Ik houd van vaste patronen; dat herken ik zeer. Maar ik moet ze echt bewust naleven. Ik ben benieuwd of dat bij jou echt op de automatische piloot gaat.

      • Heel veel gaat op de automatische piloot, maar dingen die niet standaard zijn zoals om de dag brood uit de vriezer halen, eens per week medicijnen of reageren op een boze kleuter vergen natuurlijk wel wat aandacht (en energie). Dat laatste kan trouwens ook prima op de automatische piloot, maar is niet erg effectief 🙂
        Ik moet echter wel even nadenken welk ‘template’ ik moet hanteren. Doe ik dat niet, dan sta ik op woensdagochtend broodbakjes vol te drukken voor de kinderen terwijl ze gewoon in de middag thuiskomen. In dat opzicht moet ik dus wel bewust nadenken.

        • Zo begrijp ik het!
          Ja, ik denk dat routines heel belangrijk zijn, en het leven veel gemakkelijker maken, en dat je die extra hard nodig hebt wanneer je autistisch bent.
          Maar het probleem (bij mij, en ik herken dat bij veel andere autisten), is dat ze nooit geheel geautomatiseerd worden. Ze vergen steeds aandacht (ook al is het veel gemakkelijker dan bij alles wat geen routine is).
          Juist daaraan kun je zien hoeveel lastiger het “gewone leven” is wanneer je autistisch bent. Wat anderen op de automatische piloot kunnen doen, kost bij jou nog steeds echt cognitieve inspanning.

  2. Wat je schrijft herken ik zeker! Ik weet ineens de route niet naar een klant. Ik moet me steeds aan herinneren dat ik bij dat ene huis afsla. Steeds bewust herkenningspunten in me opnemen. Thuis werk ik continue met briefjes. Op het aanrecht leg ik bijvoorbeeld een briefje neer dat ik vlees in de magnetron heb gedaan om te ontdooien. Ook komt het geregeld voor dat ik de koffiepad vergeet in het senseo apparaat te doen. Ik schrijf een briefje dat ik de wasmachine op het normale programma moet doen, nadat hij een spoelbeurt heeft gedraaid. Ik heb weleens gedacht, dat ik dementie verschijnselen vertoon op mijn 48 ste. Echter het is mijn autisme.

    Met vriendelijke groet Karin Westerhoff

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.