Autisme en empathie

beeld met drie figuren uit metaal

In zijn boek Zero degrees of empathy uit 2011 worden autisten, samen met mensen met een aantal persoonlijkheidsstoornissen (narcisme, borderline en psychopathie) door  autisme-onderzoeker Simon Baron-Cohen  opgevoerd als mensen zonder empathie. De Amerikaanse titel is The science of evil, om het nog eens sterker aan te zetten. Met tussen haakjes excuses voor iedereen die “autist” als scheldwoord ziet. Ik gebruik het hier niet als scheldwoord maar als verkorte vorm van “iemand met de diagnose ASS”.

beeld met drie figuren uit metaal
Verschillende perspectieven

Empathie

Autisten krijgen in zijn boek weliswaar het stempel “positief”, omdat ze een gebrek aan empathie combineren met een stelsel aan morele overtuigingen vanuit hun neiging tot systematiseren, zodat ze niet geneigd zijn tot het Kwaad, maar de boodschap blijft: empathie en autisme gaan niet samen.

Zeven jaar later meldt dezelfde Simon Baron Cohen op Twitter dat het een mythe is dat autisten geen empathie hebben. Kennelijk is hij, terecht, van zijn theorie afgestapt, maar zijn boek blijft verkocht worden.

Hoe zit het dan wel? Ik denk dat het zogenaamde gebrek aan empathie is gebaseerd op een serie misverstanden tussen autisten en anderen. Empathie is niet één ding. Er bestaat geen “empathie-gen”, en er bestaat geen “empathie-circuit” in de hersenen. 

Meevoelen

Een van de samenstellende delen van empathie is meevoelen met een ander. Veel autisten voelen heel sterk mee met anderen wanneer ze merken dat iemand pijn heeft of verdrietig is. Het misverstand kan hem er hier in zitten dat het lastig is, voor wie autistisch is, om in de gaten te hebben hoe iemand zich voelt.  Op de vraag “Is er iets”, wordt bijvoorbeeld geantwoord “Nee hoor, er is niets”. De autist gaat er van uit dat de ander eerlijk is, net zoals de autist dat zelf zou zijn.

Verplaatsen in de ander

Een ander onderdeel van empathie is dat je je kunt verplaatsen in de ander. Dat zouden autisten niet kunnen. Het wonderlijke is, dat dat andersom natuurlijk minsten zo zeer geldt. Neurotypici (niet-autisten) kunnen zich niet verplaatsen in iemand die autistisch is, en vinden het, bijvoorbeeld, aanstellerij wanneer iemand er niet tegen kan wanneer er meerdere gesprekken tegelijk worden gevoerd. Er is dus over en weer een gebrek aan perspectiefverplaatsing. De autisme-onderzoeker Damian Milton noemt dat het `double empathy problem’: er is een probleem met empathie tussen neurotypici en autisten. 

Elkaar begrijpen

Tenslotte is onderdeel van empathie dat je tot actie over kunt gaan, en iets voor iemand doet.  Ook daarbij is het logisch dat er misverstanden ontstaan. Als de autist in kwestie de ander alleen laat, omdat hij of zij in dezelfde situatie ook graag alleen tot rust komt, is dat een empathische actie, die vaak als niet-empathisch wordt geïnterpreteerd. Of de autist komt niet tot actie, uit twijfel over de mogelijkheden, en de wetenschap dat het zo vaak fout valt wat hij of zij probeert te doen.

Laten we dus alsjeblieft voor eens en altijd onthouden dat het zogenaamde gebrek aan empathie van autisten berust op een serie misverstanden. Die misverstanden liggen niet perse aan degene die autistisch is, maar komen tot stand door de wisselwerking tussen autisten en neurotypici. De oproep is dus: laten we proberen elkaar te begrijpen.

Ook verschenen bij uitgeverij Saam, vanwege mijn boek Autisme is geen puzzel dat daar is uitgekomen.

2 gedachten over “Autisme en empathie

  1. Dag Sylvia, ik heb je nog paar recent “ontdekt”, maar ik apprecieer / deel op veel vlakken je mening.
    Indien men met empathie bedoelt dat je zélf “kan voelen” wat die persoon meemaakt, dan lukt dat (gelukkig) bij mij niet.
    Mocht dat zo zijn, dan zou ik continu onder dat “voelen” gebukt gaan. En zou ik totaal niet meer functioneren.
    Gelukkig ik kan wél perfect het “empathisch” patroon zien, én kan ik zeer goed mee vanuit het perspectief kijken, waaronder een ander “gebukt” gaat. Dit stelt mij dan in staat om, de juiste intonatie, woorden, stiltes, enz te vinden om die persoon bij te staan in zijn moment van “ontreddering” en hem erdoor te helpen. Want deze laatste kan vaak het bos door de bomen niet zien, net omdat ie gebukt gaat door emoties…

    Voorbeeld: de aanslagen van 11/09/2001 op de Twin Towers in NY. Ik heb, net als mijn collega’s hebben die beelden “live” op tv zien gebeuren. Het grootste deel van mijn collega’s was daarvan aansluitend onder de voet, en kon niet meer functioneren ook al gebeurde het op een ander continent.
    Zij zijn Neuro Typisch empathisch: ze nemen blijkbaar iemands anders gevoel naadloos over, alsof ze t zelf meemaken…
    Ik heb zowat iedereen gekalmeerd en na een tijdje kon iedereen weer aan het werk…
    Natuurlijk ging mijn hart uit naar wat er ginder gebeurde én tezelfdertijd ging mijn brein ook aan de slag van “hoe die hulpverlening dat ging aanpakken”. En ging een deel van mijn energie naar “ik wens zo dat er hoop is”.
    Maar die ontreddering van dat voelen van iemand anders emoties die dat écht daar meemaakt , neen, dat laat mijn brein gelukkig niet toe.
    Dus jawel, het is een mythe dat mensen met ASS (Autisme Spectrum Systeem) géén empathisch vermogen hebben, maar in tegenstelling tot mensen met NTS (Neuro Typisch Systeem) is het vaak een voordeel om dat “voelen” niet te laten binnenkomen.
    En verder ook nog, “empathisch zien en handelen” kan pérfect worden aangeleerd: én daar hebben mensen met ASS en voordeel tov van n NTS er 🙂

    • Erge mooie aanvulling! Het zit inderdaad eigenlijk veel ingewikkelder dan ik het beschrijf, en bovendien is het ook echt verschillend bij iedereen.
      Je Twin Towers voorbeeld vind ik erg mooi. Ik herken wat je schrijft.
      Ik heb op de een of andere manier het idee dat het ook weerspiegelt hoe je zou reageren wanneer je er daadwerkelijk bij zou zijn geweest. Omdat voor wie autistisch is het leven sowieso voortdurend al ‘onverwacht’ is, kunnen we, als ik even generaliseer, vaak veel koelbloediger denken en handelen wanneer er een noodsituatie is die ook voor neurotypici onverwacht is. Neurotypici daarentegen, raken dan, generaliserend, volledig van slag.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.