{"id":758,"date":"2015-01-06T17:31:14","date_gmt":"2015-01-06T17:31:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/?p=758"},"modified":"2021-11-23T06:53:47","modified_gmt":"2021-11-23T06:53:47","slug":"praten-over-zelfmoord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/2015\/01\/praten-over-zelfmoord\/","title":{"rendered":"Praten over zelfmoord?"},"content":{"rendered":"

Het aantal geslaagde zelfmoorden neemt de laatste jaren in een angstwekkend tempo toe. Elke zelfmoord is er \u00e9\u00e9n te veel. Niet alleen zie je dat bij niet-geslaagde pogingen de betreffenden vaak erg blij zijn dat ze nog leven, maar elke zelfmoord laat een spoor van vernieling om zich heen na.
\nIk kan er van meepraten: mijn broer, mijn moeder en mijn zus hebben zelfmoord gepleegd (in 1988, in 1997 en in 2003).<\/p>\n

Er wordt erg weinig over zelfmoord gepraat, misschien mede vanuit het idee dat je het, door er over te praten, zou kunnen stimuleren. Is dat zo? Als er over praten wel positief kan zijn, hoe kun je er dan zo over praten dat mensen er daadwerkelijk iets aan hebben?<\/p>\n

Ik heb hier veel onderzoek naar gedaan\u00a0nadat ik was bijgekomen van de verschillende zelfmoorden in mijn familie. Dat bijkomen heeft heel veel jaren geduurd. Ik heb wat ik hier schrijf dan ook niet kunnen toepassen op mijn broer, moeder en zus, maar ik denk dat het voor de directe familie ook het allermoeilijkst is.<\/p>\n

Hier ligt juist een taak voor mensen van buiten de directe familie.<\/p>\n

De cijfers<\/h2>\n

Volgens het CBS <\/a>hebben in 2013 1854 mensen zelfmoord gepleegd.<\/p>\n

Het CBS hanteert alleen wat daadwerkelijk als zelfmoord is geregistreerd.\u00a0Ren\u00e9 Diekstra laat overtuigend zien dat er veel meer zelfmoorden gepleegd worden\u00a0dan alleen de geregistreerde zelfmoorden. Hij schat het op veel meer<\/a>. Het zijn er (veel) meer dan officieel, bijvoorbeeld omdat eenzijdige verkeersongevallen nogal eens zelfmoord zijn en niet als zodanig worden geregistreerd, en hetzelfde geldt voor overdoses drugs.<\/p>\n

Het is zelfs nog erger: wanneer iemand die een psychiatrische diagnose heeft zelfmoord pleegt, wordt dat niet geteld als zelfmoord, maar als “dood door psychiatrische stoornis”. Jaarlijks plegen een kleine 10.000 mensen met zo’n diagnose zelfmoord. Die behoren natuurlijk wel degelijk te worden meegeteld. Zie voor de cijfers dit artikel over zelfmoordcijfers<\/a>. N.B. Iemand heeft het CBS om opheldering gevraagd. Het antwoord was: “Jaarlijks sterven er rond de 140.000 personen. In 2013 overleden er 10.459 personen aan psychische en gedragsstoornissen. Van deze 10.459 personen overleden er 8305 personen aan niet gespecificeerde dementie en nog eens 1134 aan vasculaire dementie.” Er blijven dus nog 1020 doden door psychische stoornissen over waarbij zelfmoord een rol zou kunnen spelen (bovenop de geregistreerde ruim 1800).<\/p>\n

Hij stelt dat bovendien verstervingen eigenlijk opgeteld moeten worden bij het cijfer van plm 2000 waar je dan op komt.\u00a0Ook als je verstervingen niet meerekent, is een aantal van\u00a0meer dan 2000 zelfmoorden per jaar re\u00ebel, en is het onbegrijpelijk\u00a0dat daar niets aan wordt gedaan.<\/p>\n

Als jij iets zou willen doen om dat aantal naar beneden te brengen, zijn er veel maatregelen te bedenken waar je geen tot weinig invloed op hebt: zorgen voor bestaanszekerheid, minder stress op het werk of in een uitkering, banen, een veel toegankelijkere en betere geestelijke gezondheidszorg, dat zijn allemaal zaken die in de eerste plaats via de overheid\u00a0bereikt moeten worden.<\/p>\n

Maar zelf kunnen we misschien ook bijdragen aan het verminderen van het gevoel van wanhoop bij mensen die overwegen zelfmoord te plegen.<\/p>\n

Taboe?<\/h2>\n

Is zelfmoord een taboe? Een taboe is misschien een groot woord, maar er wordt in ieder geval liever niet\u00a0over gepraat. Dat heeft wat de media betreft een reden: wanneer er in de media gedetailleerde beschreven wordt hoe iemand zelfmoord heeft gepleegd, heeft dat soms\u00a0een hoeveelheid ‘navolgers’ tot gevolg. Hetzelfde geldt voor de zelfmoord van een beroemd iemand, denk bijvoorbeeld aan Anthonie Kamerling.<\/p>\n

Nabestaanden vinden het moeilijk om te vertellen wat hen is overkomen (dat weet ik uit ervaring), omdat het zo’n zwaar onderwerp is. De meeste mensen durven er met nabestaanden ook niet over te praten, heb ik gemerkt.<\/p>\n

Voor mensen die met zelfmoordgedachten rondlopen is het bijna onmogelijk\u00a0om iemand te vinden met wie ze er over kunnen praten. Toch is dat iets dat heel erg kan helpen.<\/p>\n

Dat betekent dus dat iedereen in staat is om bij te dragen aan het verminderen van die afschuwelijke getallen. Het taboe moet verdwijnen.<\/p>\n

Maar hoe praat je met iemand van wie je vermoedt dat hij of zij zelfmoord wil plegen?<\/p>\n

Wat kun je beter niet zeggen?<\/h2>\n

Het lastige van praten over zelfmoord is dat een flink aantal reacties\u00a0beslist niet helpen, en de zaak misschien juist verergeren.<\/p>\n

“Kijk toch eens hoe goed je het hebt”<\/h3>\n

Een eerste opwelling, wanneer je merkt dat iemand dood wil, is vaak om iets te zeggen als “Je hebt het toch niet zo slecht?”, of woorden van soortgelijke strekking.<\/p>\n

Het probleem daarvan is dat mensen die zelfmoord willen plegen echt wel weten dat ze het beter hebben dan andere mensen.\u00a0 Ze ervaren dat als last, omdat ze zich ondanks hun\u00a0relatief goede omstandigheden\u00a0afschuwelijk voelen. Ze kunnen zich juist schuldig gaan voelen dat hun omstandigheden voor hen kennelijk niet goed genoeg zijn om zich gelukkig te voelen, en ze zullen zich nog wanhopiger gaan voelen. Vaak heeft het zich wanhopig voelen ook niets met materi\u00eble of andere omstandigheden te maken.<\/p>\n

“Het is jouw keuze”<\/h3>\n

Sommige mensen zien zelfmoord als een vorm van euthanasie: een weloverwogen keuze. Als dat je idee is, kun je in de verleiding komen te\u00a0melden dat het iemands eigen keuze is.<\/p>\n

Wanneer iemand zo wanhopig is dat hij of zij uit het leven denkt te moeten stappen, is hij of zij niet in staat om weloverwogen beslissingen\u00a0te maken. Wanneer iemand zelfmoord denkt te moeten plegen voelt hij of zij zich zo afschuwelijk dat de dood de enige oplossing lijkt. Maar er zijn eigenlijk altijd wel andere manieren om uit de ellende te komen.<\/p>\n

“Er zijn zoveel betere oplossingen!”<\/h3>\n

Je zou dus kunnen denken dat je dat zou moeten aangeven, dat er andere mogelijkheden zijn om\u00a0uit de ellende te komen.<\/p>\n

Dat zal niet helpen, want de persoon tegenover voelt dat niet zo. Die voelt zich afschuwelijk, wanhopig, en ziet geen oplossingen meer. Als je meldt dat er wel een andere mogelijkheid is, zal de persoon met wie je in gesprek bent\u00a0als conclusie trekken dat je geen flauw benul\u00a0hebt hoe hij of zij zich voelt.<\/p>\n

“Daar wil ik niets van\u00a0horen”<\/h3>\n

Ook kan het zijn dat je het gevoel hebt dat er over praten het dichterbij brengt. Je kapt, misschien onbewust, het gesprek dan af. Het kan heel goed zijn dat het gewoon veel te moeilijk is voor je om over zoiets te praten.<\/p>\n

Dat is goed te begrijpen, maar je laat iemand op zo’n moment wel in de steek, althans, zo voelt het voor degene die met je wil praten. Probeer je best te doen om toch een opening te bieden in\u00a0zo’n gesprek.<\/p>\n

En lees in ieder geval door, om te zien hoe je het zou kunnen aanpakken.<\/p>\n

Hoe dan wel?<\/h2>\n

Er lijken alleen maar valkuilen te zijn, en\u00a0toch kun je wel het een en ander doen.<\/p>\n

Luister en stel vragen<\/h3>\n

Het belangrijkste: vraag aan iemand die somber is of hij of zij wel eens nadenkt over doodgaan. Laat merken dat je niet bang bent om daar over te praten.<\/p>\n

Vraag, als iemand daar niet zelf mee komt, voorzichtig of hij of zij wel eens met de gedachte heeft gespeeld om dat zelf te doen.<\/p>\n

Het is moeilijk om dit aan te horen zonder tegenwerpingen te maken of andere oplossingen aan te dragen. Bedenk: op deze manier kan iemand echt vertellen hoe hij of zij zich voelt, en dat hebben mensen nou eenmaal nodig. Vooral iemand die met zelfmoordneigingen rondloopt.<\/p>\n

Kom dus niet met tegenwerpingen, maar luister<\/em>. De meeste mensen die nadenken over zelfmoord hebben het gevoel dat ze niemand lastig kunnen vallen met zo’n zwaar en pijnlijk onderwerp: het is een bevrijding voor mensen wanneer blijkt dat er mensen zijn die bereid zijn om naar ze te luisteren<\/em>.<\/p>\n

Neem het\u00a0verlangen serieus<\/h3>\n

Soms is het al voldoende dat iemand heeft willen luisteren.<\/p>\n

Soms is dat niet voldoende. Wat dan?<\/p>\n

Het is heel erg moeilijk; neem het verlangen serieus. Doe niet alsof het zo wel weer overgaat, en doe niet alsof er sowieso geen enkele sprake van kan zijn.<\/p>\n

Ren\u00e9 Diekstra heeft een prachtig boek geschreven, ‘Je verdriet voorbij’, dat helaas niet meer nieuw in de boekhandel is te krijgen. Hij gaat in dat boek heel serieus in op het idee om uit het leven te stappen. Hij beschrijft een stappenplan dat je uit zou horen te voeren om zeker te weten of je wel echt<\/em> dood wilt (het is tenslotte een beslissing waar je nooit meer op terug kunt komen).<\/p>\n

Ik heb het boek helaas niet bij de hand. Ik kan de stappen dus alleen nog maar uit m’n geheugen\u00a0weergeven.<\/p>\n