{"id":527,"date":"2013-10-05T09:33:15","date_gmt":"2013-10-05T09:33:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/?p=527"},"modified":"2021-11-23T06:57:13","modified_gmt":"2021-11-23T06:57:13","slug":"altruisme-en-evolutie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/2013\/10\/altruisme-en-evolutie\/","title":{"rendered":"Altru\u00efsme en evolutie"},"content":{"rendered":"

Biologen wisten het al lang, maar langzamerhand dringt bij meer mensen, mede dankzij Frans de Waal, het feit door dat mensen altru\u00efstische neigingen hebben, gewoon biologisch ingebouwd.<\/p>\n

Toch stuit de mededeling dat mensen van nature altru\u00efstisch zijn nog steeds op veel weerstand. Soms worden er argumenten gebruikt die duiden op een misverstand over de werking van de evolutie (de evolutietheorie is in de loop van de geschiedenis wel vaker verkeerd ge\u00efnterpreteerd); soms zijn de argumenten er tegen geraffineerder, maar de argumenten “bewijzen” uiteindelijk steevast dat altru\u00efsme “eigenlijk” gewoon een vorm van ego\u00efsme is.<\/p>\n

Dat zal ik hier proberen te ontzenuwen.<\/p>\n

Het eerste argument gaat ongeveer als volgt: “mensen zijn altru\u00efstisch omdat ze zich zo verzekeren van het voortbestaan van de groep en de soort, dus zijn ze eigenlijk ego\u00efstisch, want dat is eigenbelang”. Maar evolutie draait niet om “het behoud van de groep en de soort”. Evolutie draait zelfs niet om “het behoud van het individu”. Evolutie draait om het genetisch materiaal.<\/p>\n

Als een gen bijdraagt aan een eigenschap van de drager ervan die er voor zorgt dat het gen vaker voorkomt in de volgende generatie (het gen is dan doorgegeven in kinderen), dan neemt het aandeel van dat gen toe in de populatie. Zo simpel is het.<\/p>\n

Genen “doen” dat niet door individuen te indoctrineren met regels als “Behoud de soort, behoud het individu, behoud de groep!” Ze gaan slimmer te werk. Ze geven ons emoties, die ons er toe aanzetten gedrag uit te voeren. Als dat gedrag tot resultaat heeft dat we kinderen krijgen (met diezelfde genen) die ook weer kinderen krijgen, dan zal zo’n emotie in volgende generaties ook gevoeld worden.<\/p>\n

Zo zorgen onze genen er bijvoorbeeld voor dat we honger en dorst voelen. Wet eten en drinken dan niet omdat we de groep of de soort willen behouden, maar omdat we honger of dorst hebben.<\/p>\n

Genen zorgen er ook voor dat we altru\u00efstische gevoelens hebben. Als we iemand in nood zien willen we helpen. Gewoon, omdat we dat zo voelen.<\/p>\n

\"man
Een simpele en plezierige vorm van altru\u00efsme: iemand de weg wijzen<\/figcaption><\/figure>\n

Een ander argument wordt gebezigd door mensen die dat wel begrepen hebben. Het gaat als volgt: “Mensen zijn alleen maar altru\u00efstisch omdat ze zich beter voelen als ze dat zijn. Ze zijn dus eigenlijk gewoon ego\u00efstisch, want ze doen het voor zichzelf”.<\/p>\n

Die mensen begrijpen wel hoe de evolutie werkt, maar begrijpen niet het mechanisme van emoties: die zijn de drijfveer achter ons gedrag omdat we af willen van een vervelend gevoel (honger) en toe willen naar een goed gevoel (voldaan zijn). Dat is niet ego\u00efstisch; dat is gewoon hoe emoties werken. De drang tot altru\u00efsme is een emotie.<\/p>\n

In feite stellen ze dat alle emoties ego\u00efstisch zijn, maar dat is een stelling zonder inhoud. Eigenlijk stellen ze dat altru\u00efsme voor hen alleen maar “telt” als mensen iets doen dat tegen hun eigen emoties in druist. Nu is het wel te begrijpen dat ze dat zeggen, want wie altru\u00efstisch handelt moet vaak iets overwinnen in zichzelf.<\/p>\n

Mensen zijn dan ook niet alleen maar altru\u00efstisch: mensen zijn *ook* ego\u00efstisch. Mensen zijn een vat vol tegenstrijdigheden, ook wat emoties betreft, en het verstand komt er vaak aan te pas om daar in te bemiddelen. Kiezen voor altru\u00efsme is dan ook niet alleen een kwestie van een ingebouwde emotie volgen; het is *ook* een kwestie van kiezen voor een bepaalde handeling die soms tijd en moeite kost.<\/p>\n

Een derde argument dat ik ooit hoorde was inventief: altru\u00efsme zou voortkomen uit dezelfde bron waar de beroemde gastvrijheid van de klassieke Grieken uit voortkwam, of de houding van de Barmhartige Samaritaan: mensen zouden er van uitgaan dat elke onbekende een god kon zijn, en zouden dus gastvrij zijn en altru\u00efstisch uit angst voor de wraak van zo’n god. Altru\u00efsme zou dus, volgens deze redenatie, – alweer – “alleen maar” ego\u00efstisch zijn.<\/p>\n

Een eerste tegenwerping is natuurlijk dat die redenering nu in ieder geval niet meer op gaat, maar er is een fundamentelere tegenwerping. De redenering lijkt er van uit te gaan dat het enige alternatief voor een beeld van mensen als puur ego\u00efstisch, een beeld is van mensen die puur altru\u00efstisch zijn. Maar het alternatief is natuurlijk een beeld van mensen die zowel ego\u00efstisch als altru\u00efstisch zijn.<\/p>\n

\"Mensen
Een simpele vorm van altru\u00efsme: een kind op je schouder dragen<\/figcaption><\/figure>\n

Als de houding van de Barmhartige Samaritaan en de gastvrijheid van de oude Grieken al uit angst voor een god voort zou komen, kun je dat ook zien als een verhaal dat mensen aan elkaar vertelden om zichzelf er toe te zetten te kiezen voor altru\u00efsme en tegen ego\u00efsme. Mensen moeten voortdurend van dat soort keuzes maken.<\/p>\n

De strijd tegen overgewicht is er een van dat soort keuzes: geef je toe aan je korte-termijn verlangen naar op de bank hangen en chips eten, of kies je voor een wandeling en pas eten bij de volgende maaltijd? Dat mensen daarbij verhalen vertellen is ook niets nieuws. De verhalen van alle religies kun je ook zien als hulp bij het maken van dat soort keuzes.<\/p>\n

Het laat alleen maar extra zien dat de mogelijkheid van altru\u00efsme is ingebouwd bij mensen, maar dat altru\u00efstisch handelen tegelijkertijd ook een bewuste keuze is.<\/p>\n

Wat in deze hele discussie eigenlijk vooral interessant is, is de vraag waarom zo veel mensen er zo aan gehecht zijn te “bewijzen” dat mensen puur ego\u00efstisch handelen…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Biologen wisten het al lang, maar langzamerhand dringt bij meer mensen, mede dankzij Frans de Waal, het feit door dat mensen altru\u00efstische neigingen hebben, gewoon biologisch ingebouwd. Toch stuit de mededeling dat mensen van nature altru\u00efstisch zijn nog steeds op veel weerstand. Soms worden er argumenten gebruikt die duiden op een misverstand over de werking Meer lezen<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":528,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"","footnotes":""},"categories":[41,7,6],"tags":[42,15,40,11],"class_list":["post-527","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-evolutie","category-goed-en-kwaad","category-samenleven","tag-altruisme","tag-echt-en-onecht","tag-emoties","tag-empathie"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/de-redding.jpg?fit=600%2C450&ssl=1","jetpack-related-posts":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=527"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3216,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527\/revisions\/3216"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}