{"id":408,"date":"2013-03-30T20:10:05","date_gmt":"2013-03-30T20:10:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/?p=408"},"modified":"2021-11-23T06:59:04","modified_gmt":"2021-11-23T06:59:04","slug":"romeinse-vloerverwarming-of-de-teloorgang-van-kennis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/2013\/03\/romeinse-vloerverwarming-of-de-teloorgang-van-kennis\/","title":{"rendered":"Romeinse vloerverwarming of de teloorgang van kennis"},"content":{"rendered":"

In de buurt van Trier kun je de resten van een Romeinse villa, Villa Rustica<\/a>,\u00a0 bekijken. Hij staat op een prachtige plek (in Mehring<\/a>), met uitzicht op de Moezel, en de wijnhellingen aan de overkant. Op een plek die ook nu bijzonder in trek is. Je ziet direct dat mensen 2000 jaar geleden precies dezelfde behoeften hadden als wij.<\/p>\n

Een gedeelte van de villa is gereconstrueerd, zodat je een \u00a0extra goed beeld krijgt van hoe daar werd geleefd.<\/p>\n

\"villa-op-locatie\"<\/p>\n

Het bruine gebouw met de galerij tussen de twee torens is de villa<\/p>\n<\/div>\n

Het herkenbare geldt ook voor het comfort waar de Romeinen op waren gesteld. In deze villa is veel ruimte voor wat we nu een combinatie van een badkamer en een sauna zouden noemen: een ruimte met een heetwaterbad, een lauwwaterbad, een koudwaterbad, een kleedruimte en een WC. Alles voorzien van vloerverwarming.<\/p>\n

Die vloerverwarming hadden ze ook in een aantal woonvertrekken, en als je die vloerverwarming bestudeert valt je niet alleen op dat ze “toen al” zoveel comfort in huis kenden, maar besef je ook dat de technische kennis over die vloerverwarming geheel verdwenen is: we hebben vloerverwarming zelf opnieuw uitgevonden, maar de Romeinen hadden eigenlijk een veel mooier systeem dan wij \u00a0nu.<\/p>\n

De techniek<\/h2>\n

Gas of electriciteit hadden ze niet, de Romeinen, maar ze konden natuurlijk wel hout stoken. Dat deden ze voor de vloerverwarming in een speciale stookruimte, die onder het niveau lag van de te verwarmen vloeren. Die vloeren steunden op kleine pilaren: onder de vloeren was een soort kruipruimte dus.<\/p>\n

De hete lucht uit de stookruimte kwam terecht in die kruipruimte, en verwarmde zo de vloer er boven. Die vloer was uiteraard geheel van stenen tegels, zodat de warmte uitstekend werd vastgehouden.<\/p>\n

\"ruimte-voor-hete-lucht\"<\/p>\n

Een kruipruimte voor de hete lucht, met zuiltjes ter ondersteuning van de vloer<\/p>\n<\/div>\n

De zuiltjes die de vloer dragen zijn niet glad, zoals Romeinse zuilen meestal zijn, maar hebben openingen: het zijn gestapelde stenen met steeds een vrij dikke laag cement er tussen die niet aansluit. Daardoor is er een groot oppervlak dat warmte uit de lucht kan opnemen, waardoor de zuilen een soort accu worden die langzaam warmte aan de vloer er boven zal afgeven (naast de hete lucht die direct z’n warmte aan de vloer afgeeft).<\/p>\n

Het allermooiste detail vind ik de manier waarop gebruik werd gemaakt van de restwarmte: er was geen schoorsteen in de stookruimte. In plaats daarvan waren de binnenmuren opgetrokken uit holle stenen (zoals je ook nu in elke bouwmarkt kunt vinden). De vloer sloot niet geheel aan op de buitenmuur, zodat de lucht plus de rook kon ontsnappen via die stenen. Die holle stenen hadden niet alleen openingen naar onder en boven maar ook naar opzij, zodat de hete lucht plus rook zich over de gehele muur kon verspreiden, en door de wervelingen die op die manier ontstonden er lang over deden voor ze aan de dakrand naar buiten ontsnapten.<\/p>\n

Niet alleen de vloer werd dus verwarmd, maar ook de muren. Het moeten heel aangename ruimtes zijn geweest, die verwarmde kamers van de Romeinen.<\/p>\n

Ik wist dat de Romeinen vloerverwarming hadden, maar dat ze zo ingenieus gebruik maakten van de restwarmte van de hete lucht en de rook wist ik niet.<\/p>\n

Teloorgang<\/h2>\n

Wat me het meest trof was misschien wel dat deze techniek geheel verloren is gegaan. In de Middeleeuwen bestond er geen vloerverwarming. Dat verloren gaan van kennis geldt natuurlijk niet alleen voor de vloerverwarming: de Romeinen hadden veel meer bouwtechnieken die verloren zijn geraakt, en die pas heel lange tijd later weer opnieuw zijn uitgevonden, maar deze vloerverwarming spreekt mij zo aan omdat me dat nog steeds het toppunt van luxe lijkt: verwarming door je vloer te verwarmen.<\/p>\n

Die teloorgang van technische en wetenschappelijke kennis gaat op voor wat de Romeinen aan technische kennis bezaten, en wat ze via de Grieken aan wetenschappelijke kennis bezaten.<\/p>\n

Terwijl het grootste deel van Europa die technische en wetenschappelijke kennis was kwijtgeraakt werd deze gekoesterd en uitgebreid door de Moren in Spanje (Moslims dus), maar met de kruistochten daar, de “Reconquista” waarin de katholieken de Moslims versloegen en verdreven, is vrijwel alles verloren. Via de Joden (die in Spanje onder de Moren in een sfeer van tolerantie hadden geleefd) en de Moren die vluchtten tijdens de Spaanse Inquisitie is een klein gedeelte toch bewaard gebleven, en terecht gekomen in de Lage Landen.<\/p>\n

Maar die vloerverwarming blijft voor mij toch het symbool van verloren gegane kennis. Het is bijna niet te geloven dat dat kan gebeuren, maar het is vele malen gebeurd, in de loop van de geschiedenis.<\/p>\n

Laten we dus ons onderwijs koesteren, en daarbij vooral ook het ambachtelijke onderwijs niet vergeten. Veel van die kennis lijkt zo vanzelfsprekend dat je er niet bij stil staat dat die elke generatie opnieuw moet worden doorgegeven. Ambachtelijke kennis leer je niet alleen uit een boekje; die moet echt geleerd worden van een “meester”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In de buurt van Trier kun je de resten van een Romeinse villa, Villa Rustica,\u00a0 bekijken. Hij staat op een prachtige plek (in Mehring), met uitzicht op de Moezel, en de wijnhellingen aan de overkant. Op een plek die ook nu bijzonder in trek is. Je ziet direct dat mensen 2000 jaar geleden precies dezelfde Meer lezen<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":470,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"","footnotes":""},"categories":[36],"tags":[37],"class_list":["post-408","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-techniek","tag-geschiedenis"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/IMG_7124.jpg?fit=600%2C450&ssl=1","jetpack-related-posts":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=408"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3220,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408\/revisions\/3220"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/470"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sylviastuurman.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}